Şark İstiklal Mahkemesi

Istiklal Mahkemeleri, yakin tarihimizin en önemli kurumlari arasinda gösterilebilir. Bu mahkemeler hukukçu olmayan kisilere emanet edilmisti. Asker kökenli milletvekillerinin çogunlugu olusturdugu mahkemelerde Mustafa Kemal’in istekleri dogrultusunda karar vermek esasti. Durusmalar açik yapilsa da genellikle hükümler önceden veriliyordu. Mahkeme kararlarinin halk arasinda “sanigin idamina, taniklarin bilahare dinlenmesine” biçiminde alaya alinmasinin sebebi de önceden verilmis hükmü mesrulastirmak için sergilenen gerekçe bulma komedyasiydi. Cumhuriyet rejimine ve Mustafa Kemal’e muhalif olan herkes potansiyel suçluydu ve Istiklal Mahkemeleri’nde yargilanabilirdi. Mustafa Kemal bu mahkemeler sayesinde bütün rakip ve muhaliflerini kolayca tasfiye edebiliyordu. Dahasi; henüz mahkeme yolu düsmemis olanlarin yüreklerine korku salma sansina da sahipti. Nitekim Izmir suikastinda on yil agir hapis cezasina çarptirilan Halis Turgut ve Canpolat Bey, cezaya itirazlarini canlariyla ödemislerdi. Cezalari ayni celse içinde ve hiçbir ek suçlama veya belgeye ihtiyaç duyulmadan aninda idama çevrildi ve infaz edildiler. Istiklal Mahkemeleri’nin en bilinen örneklerinden Sark Istiklal Mahkemesi ise doguda çikan Seyh Sait ayaklanmasini sirasinda yakalanan isyancilari yargilamak üzere kuruldu. Ancak mahkeme baska bazi görevleri de üstlenmisti. Doguda ki feodalizmi tasfiye etmek, Islamcilari ve Kürtleri sindirmek, muhalif Istanbul basinini susturmak, Terakkiperver Cumhuriyet Firkasinin sonunu hazirlamak, bu ekstra görevlerden birkaçiydi. Elazig’daki Sark Istiklal Mahkemesi’nde yargilanan Cumhuriyetçi Vatan gazetesinin sahibi Ahmet Emin Yalman bu mahkemeyi “… takim takim ölüm cezalari veren ve hükümlerini kimseye sormadan, kimseye hesap vermeden yürüten korkunç ihtilal mahkemesi” seklinde tanimliyor. 1923 yilinda sonra insa edilen ulus devletinin Kürt halkiyla iliskinin kopmasina neden olan Seyh Sait hadisesini tam anlamiyla kavrayabilmek için, bu güne kadar inceleme sansina sahip olamadigimiz Istiklal Mahkemesi kayitlarinin en önemli basvuru kaynaklari olduklari biliniyor. Bu kayitlar Seyh Sait yazismalari gibi, hareketin maksadi ve seyri hakkinda zengin veriler sunan belgeler içeriyor. Mahmut Akyürekli’nin konu hakkindaki daha kapsamli bir çalismasi “Gerekçe ve Hükümleriyle Sark Istiklal Mahkemesi 1925 -1927” adiyla iki cilt halinde Tarih Kulübü Yayinlari tarafindan yayinlandi.

 (Tanitim Bülteninden)   

Hamur Tipi : 2. Hamur

Ilk Baski Yili : 2017

Ebat : 15x21

Baski Sayisi : 1. Basim

Sayfa Sayisi : 192

Medya Cinsi : Ciltsiz